14 czerwca 2024 roku Sejm przyjął Ustawę o Ochronie Sygnalistów z poprawkami Senatu, w tym wykreślającą prawo pracy z zakresu przedmiotowego. Teraz ustawa zostanie przekazana do Prezydenta, który ma 21 dni na jej podpisanie, zawetowanie lub skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego. Jeśli Prezydent zdecyduje się podpisać ustawę, wejdzie ona w życie jesienią tego roku, z 3-miesięcznym okresem vacatio legis dla większości postanowień.
Kim Jest Sygnalista?
Zgodnie z art. 4 projektu ustawy o sygnalistach: „Sygnalistą jest osoba fizyczna, która zgłasza lub ujawnia publicznie informację o naruszeniu prawa uzyskaną w kontekście związanym z pracą”.
Kto Musi Wdrożyć Ustawę?
Wdrożenie obligatoryjne:
- Podmioty zatrudniające co najmniej 50 osób (według stanu na 1 stycznia lub 1 lipca danego roku).
- Podmioty działające w zakresie usług, produktów i rynków finansowych, przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa transportu oraz ochrony środowiska, niezależnie od liczby pracowników.
Wdrożenie fakultatywne:
- Jednostki organizacyjne gmin lub powiatów liczących mniej niż 10 000 mieszkańców.
- Podmioty zatrudniające mniej niż 50 osób.
Nowe obowiązki pracodawców
Pracodawcy zobowiązani są do wprowadzenia kanału zgłoszeń wewnętrznych oraz spełnienia następujących obowiązków:
- Kanał zgłoszeń wewnętrznych:
- Wdrożenie procedury zgłoszeń wewnętrznych.
- Konsultacje ze stroną społeczną.
- Prowadzenie rejestru zgłoszeń wewnętrznych.
- Uruchomienie bezpiecznych kanałów do przyjmowania zgłoszeń.
- Postępowanie wyjaśniające:
- Przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego.
- Potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia w ciągu 7 dni i przekazanie informacji zwrotnej w ciągu 3 miesięcy.
- Przygotowanie odpowiednich dokumentów upoważniających do prowadzenia postępowań.
- Dochowanie należytej staranności przy prowadzeniu wewnętrznych postępowań wyjaśniających.
- Ochrona danych osobowych:
- Zapewnienie anonimowości sygnaliście.
- Poszanowanie ochrony danych osobowych w całym procesie.
- Ochrona przed działaniami odwetowymi:
- Zapewnienie ochrony sygnalistom przed działaniami odwetowymi, takimi jak degradacja, zwolnienie czy przeniesienie.
- Przejrzystość procedur zgłoszeń zewnętrznych:
- Zapewnienie łatwo dostępnych oraz przejrzystych informacji na temat procedur dokonywania zgłoszeń zewnętrznych.
Sankcje przewidziane w ustawie
Jeśli procedura zgłoszeń wewnętrznych nie zostanie ustanowiona, ustanowiona nieprawidłowo, uniemożliwiane lub utrudniane będzie zgłoszenie, podejmowane będą działania odwetowe, ujawniana będzie tożsamość sygnalisty lub zgłoszenia dokonane będą w złej wierze, przewidziana jest odpowiedzialność karna. Osoby dopuszczające się takich czynów mogą być karane grzywną, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności – do roku lub 3 lat, w zależności od czynu.
Ustanowiono także odpowiedzialność cywilną – minimalna kwota odszkodowania za działania odwetowe wobec sygnalisty to równowartość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.
Podsumowanie
Wprowadzenie Ustawy o Ochronie Sygnalistów ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa osobom zgłaszającym naruszenia prawa w kontekście zawodowym. Nowe przepisy nakładają na pracodawców szereg obowiązków, mających na celu ochronę sygnalistów i zapewnienie transparentności procedur zgłaszania nieprawidłowości.
