Odpowiedzialność członków zarządu jest zagadnieniem złożonym i wieloaspektowym, obejmującym różne perspektywy: za co jest ponoszona, wobec kogo oraz jakie mogą być jej konsekwencje. Poniżej przyglądamy się bliżej tym kwestiom w kontekście ostatnich zmian prawnych.
Odpowiedzialność wobec wierzycieli spółki
Zgodnie z art. 299 Kodeksu Spółek Handlowych (KSH), w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczne to wówczas co do zasady członkowie zarządu odpowiadają za długi prywatne majątkiem osobistym, chyba że wykażą że w w terminie złożyli m.in. wniosek o ogłoszenie upadłości. W spółkach akcyjnych, na podstawie art. 21 Prawa upadłościowego, zarząd może być odpowiedzialny za szkodę wynikłą z niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie, przy czym istnieje domniemanie winy, które może zostać obalone w postępowaniu dowodowym.
Dodatkowo, oprócz odpowiedzialności na gruncie prawa cywilnego, nieterminowe złożenie wniosku o upadłość może skutkować zakazem prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnienia określonych funkcji, w tym w zarządzie czy radzie nadzorczej, nawet do 10 lat.
Odpowiedzialność za podanie fałszywych danych
Na mocy art. 291 KSH, członkowie zarządu mogą ponieść odpowiedzialność za podanie fałszywych danych do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), np. dotyczących wkładów wspólników. Odpowiedzialność ta obowiązuje przez 3 lata od dnia zarejestrowania spółki lub podwyższenia kapitału zakładowego, niezależnie od tego, czy działanie było umyślne czy wynikło z niedbalstwa.
Odpowiedzialność za znaczące zawyżenie wartości wkładów
Członkowie zarządu, którzy wiedzieli o znacznym zawyżeniu wartości wkładów niepieniężnych przy zgłaszaniu spółki do rejestru, są zobowiązani solidarnie z wnoszącym wkład wspólnikiem do wyrównania brakującej wartości (art. 175 KSH).
Odpowiedzialność za szkody wyrządzone spółce
Artykuły 293 i 483 KSH stanowią, że członkowie zarządu odpowiadają za szkodę wyrządzoną spółce działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy, chyba że nie ponoszą winy. Roszczenie o naprawienie szkody należy wnieść w ciągu 3 lat od dnia, w którym spółka dowiedziała się o szkodzie, jednak nie później niż 10 lat od niezgodnego z prawem działania lub zaniechania członka zarządu.
Zasada tzw. business judgement rule
Nowelizacja KSH z 2022 r. wprowadziła tzw. business judgement rule, która zakłada, że działania członków zarządu ocenia się na podstawie prawidłowości trybu podejmowania decyzji, a nie na podstawie rezultatów. Członkowie zarządu nie ponoszą odpowiedzialności za uzasadnione ryzyko gospodarcze.
Odpowiedzialność za zaległości podatkowe i administracyjne
Członkowie zarządu odpowiadają solidarnie majątkiem osobistym za zaległości podatkowe spółki, jeśli ich egzekucja okaże się nieskuteczna. Podobne zasady obowiązują w zakresie zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych. Za naruszenia obowiązków administracyjnych mogą być nałożone kary przez Prezesa UOKIK oraz KNF.
Surowsze kary za przestępstwa gospodarcze
Od 1 października 2023 r. obowiązują surowsze kary za przestępstwa gospodarcze, takie jak niegospodarność, pranie brudnych pieniędzy, łapownictwo managerskie czy nierzetelne prowadzenie ksiąg rachunkowych. Wysokie kary przewidziane są szczególnie dla przestępstw o dużej wartości szkody lub majątku.
Przestępstwa przeciwko środowisku
Członkowie zarządu mogą również odpowiadać za przestępstwa przeciwko środowisku, jak niszczenie środowiska naturalnego czy nieprawidłowe składowanie odpadów. Kary za te przestępstwa mogą sięgać nawet 20 lat pozbawienia wolności.
Środki łagodzące
W obliczu licznych obowiązków i ryzyk, na istotności zyskują środki łagodzące odpowiedzialność, takie jak: opinie profesjonalnych doradców, podział obowiązków w zarządzie, wdrożenie ładu korporacyjnego, uzyskanie absolutorium, ubezpieczenia typu D&O oraz compliance w spółce.
Posiadanie rzetelnych doradców i odpowiednich zabezpieczeń może znacząco zredukować ryzyko związane z zarządzaniem spółką, umożliwiając większe skupienie się na rozwoju biznesu.
